Một tin khoa học trên mạng thường đi qua nhiều lớp: bài báo gốc, thông cáo báo chí của trường, bài báo chí, rồi bài chia sẻ lại. Mỗi lớp làm kết luận mạnh lên một chút và mất đi một điều kiện.
Cuối chuỗi đó, một liên hệ yếu trong một nhóm chuột đã thành một khuyến nghị cho con người.
Lần về nguồn gốc
- Tìm bài báo gốc, không dừng ở bài tin.
- Đọc phần tóm tắt của bài gốc.
- So kết luận trong bài gốc với kết luận trong bài tin.
- Khoảng cách giữa hai cái đó thường rất lớn.
Bốn câu hỏi nhanh
- Nghiên cứu trên người hay trên động vật hay trong ống nghiệm.
- Bao nhiêu đối tượng.
- Có nhóm đối chứng không.
- Là một nghiên cứu hay là tổng hợp nhiều nghiên cứu.
- Bốn câu này loại được phần lớn tin sai.
Dấu hiệu tin đáng ngờ
- Không dẫn nguồn cụ thể, chỉ nói các nhà khoa học.
- Kết luận tuyệt đối, không có điều kiện.
- Một nghiên cứu duy nhất đảo ngược hiểu biết hiện có.
- Bên có lợi ích thương mại tài trợ mà không nêu.
Khi kết quả trái với hiểu biết chung
- Xem đã có ai lặp lại chưa.
- Xem các bài tổng quan gần đây nói gì.
- Một nghiên cứu đơn lẻ hiếm khi đủ để đảo ngược một kết luận đã ổn định.
Khi bạn là người truyền đạt
- Nêu rõ nghiên cứu trên đối tượng nào.
- Nêu cỡ mẫu.
- Giữ nguyên các điều kiện của kết luận gốc.
- Người có nền khoa học truyền đạt sai thì hậu quả lớn hơn.
Một điều đáng nhớ
Hỏi nghiên cứu này làm trên người, trên động vật, hay trong ống nghiệm.
Một câu hỏi duy nhất này loại bỏ được phần lớn tin khoa học gây hiểu lầm đang lan truyền — và nó nằm trong phần tóm tắt của bài gốc, mất ba mươi giây để tra.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tin khoa học trên mạng thường sai lệch?
Vì nó đi qua nhiều lớp từ bài gốc tới thông cáo báo chí tới bài tin tới bài chia sẻ lại, và mỗi lớp làm kết luận mạnh lên một chút và mất đi một điều kiện.
Bốn câu hỏi nhanh là gì?
Nghiên cứu trên người hay động vật hay trong ống nghiệm, bao nhiêu đối tượng, có nhóm đối chứng không, và là một nghiên cứu hay tổng hợp nhiều nghiên cứu.
Dấu hiệu tin đáng ngờ là gì?
Không dẫn nguồn cụ thể chỉ nói các nhà khoa học, kết luận tuyệt đối không có điều kiện, một nghiên cứu đảo ngược hiểu biết hiện có, và bên có lợi ích thương mại tài trợ mà không nêu.
Khi kết quả trái hiểu biết chung thì sao?
Xem đã có ai lặp lại chưa và các bài tổng quan gần đây nói gì — một nghiên cứu đơn lẻ hiếm khi đủ để đảo ngược kết luận đã ổn định.
Câu hỏi nào loại được phần lớn tin sai?
Nghiên cứu này làm trên người, trên động vật, hay trong ống nghiệm — nó nằm trong tóm tắt của bài gốc và mất ba mươi giây để tra.