Không cần là chuyên gia để nhận ra một số dấu hiệu cảnh báo trong bài báo. Nhiều dấu hiệu lộ ra từ hình vẽ và cách trình bày, trước khi bạn đọc tới phần phương pháp.
Dấu hiệu trong hình và số liệu
- Trục bị cắt để phóng đại khác biệt nhỏ.
- Thanh sai số không được nêu là gì.
- Chỉ hiện giá trị trung bình, không hiện độ phân tán.
- Các nhóm có cỡ mẫu rất khác nhau nhưng được so trực tiếp.
- Số liệu trong bảng không khớp với số liệu trong bài.
Dấu hiệu trong cách viết
- Kết luận mạnh hơn nhiều so với kết quả.
- Không có phần hạn chế, hoặc phần hạn chế toàn câu hình thức.
- Không nhắc tới nghiên cứu trái chiều đã có.
- Ngôn ngữ nhân quả cho một thiết kế quan sát.
Dấu hiệu trong phương pháp
- Cỡ mẫu không có căn cứ tính toán.
- Không nói cách xử lý dữ liệu thiếu.
- Tiêu chí loại bỏ giá trị bất thường không rõ đặt trước hay sau.
- Số người phân tích khác số người đưa vào mà không giải thích.
Dấu hiệu về bối cảnh
- Không khai nguồn tài trợ.
- Bên tài trợ có lợi ích trực tiếp trong kết quả và không nêu vai trò của họ.
- Đăng ở tạp chí có bình duyệt đáng ngờ.
- Thời gian từ nộp tới nhận quá ngắn cho một bình duyệt thật.
Khi thấy dấu hiệu
- Không kết luận bài sai — chỉ là cần đọc kỹ hơn.
- Xem có ai đã lặp lại kết quả đó chưa.
- Xem có bài phản biện hoặc thư gửi ban biên tập nào không.
- Kiểm bài đã bị rút hay có đính chính chưa — luôn kiểm điều này.
Một điều đáng nhớ
Luôn kiểm bài đã bị rút hoặc có đính chính chưa trước khi trích dẫn nó.
Bài đã rút vẫn tiếp tục được trích dẫn nhiều năm sau đó, vì bản tải về của người đọc không tự cập nhật. Đây là kiểm tra mất mười giây và nó ngăn bạn xây lập luận trên một kết quả đã bị chính tác giả rút lại.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào lộ ra từ hình và số liệu?
Trục bị cắt để phóng đại khác biệt nhỏ, thanh sai số không được nêu là gì, chỉ hiện trung bình không hiện độ phân tán, và số liệu bảng không khớp với bài.
Dấu hiệu trong cách viết là gì?
Kết luận mạnh hơn nhiều so với kết quả, không có phần hạn chế hoặc toàn câu hình thức, không nhắc nghiên cứu trái chiều, và ngôn ngữ nhân quả cho thiết kế quan sát.
Dấu hiệu trong phương pháp?
Cỡ mẫu không có căn cứ tính toán, không nói cách xử lý dữ liệu thiếu, tiêu chí loại giá trị bất thường không rõ đặt trước hay sau, và số người phân tích khác số đưa vào.
Dấu hiệu về bối cảnh?
Không khai nguồn tài trợ, bên tài trợ có lợi ích trực tiếp mà không nêu vai trò, đăng ở tạp chí bình duyệt đáng ngờ, và thời gian từ nộp tới nhận quá ngắn.
Kiểm tra nào phải luôn làm trước khi trích dẫn?
Kiểm bài đã bị rút hoặc có đính chính chưa — bài đã rút vẫn được trích dẫn nhiều năm vì bản tải về không tự cập nhật.