Hai bản khác nhau thế nào
Bản liệt kê đọc như thế này: tác giả A năm này nghiên cứu X, thu được kết quả Y; tác giả B năm kia nghiên cứu Z… Mỗi đoạn một tác giả, không ai liên quan tới ai.
Bản lập luận đọc khác hẳn: về ảnh hưởng của X, hai nhóm kết quả trái ngược nhau; nhóm thứ nhất dựa trên dữ liệu cắt ngang cho thấy…; nhóm thứ hai dùng dữ liệu theo dõi dọc lại cho kết quả ngược; sự khác biệt này có thể do…
Ở bản thứ hai, các công trình được đặt cạnh nhau để so, và đoạn văn dẫn tới một nhận định. Đây mới là tổng quan.
Quy trình chuyển đổi
Bước 1: lập ma trận tổng hợp
Kẻ bảng với các dòng là công trình, các cột là: câu hỏi, đối tượng và bối cảnh, phương pháp, kết quả chính, hạn chế. Điền từ ghi chép của bạn.
Bảng này làm lộ ra ngay các mẫu hình mà đọc lần lượt từng bài không thấy: ai dùng chung phương pháp, ai nghiên cứu chung đối tượng, kết quả nào mâu thuẫn nhau.
Bước 2: nhóm theo chủ đề, không theo tác giả
Nhìn ma trận và tìm ba tới năm nhóm. Cách nhóm phổ biến:
- Theo khía cạnh của vấn đề.
- Theo cách tiếp cận phương pháp — hợp khi tranh luận trong ngành xoay quanh phương pháp.
- Theo trường phái lý thuyết.
- Theo bối cảnh nghiên cứu.
Nhóm theo thời gian chỉ nên dùng khi bạn muốn cho thấy tư duy trong ngành đã chuyển biến ra sao, và ngay cả khi đó cũng nên gộp thành vài giai đoạn.
Bước 3: với mỗi nhóm, tìm điểm đồng thuận và điểm tranh cãi
Đây là bước tạo ra lập luận. Với mỗi nhóm, viết ra:
- Điều đã được đồng thuận rộng rãi.
- Điều còn tranh cãi, và các bên tranh cãi dựa trên bằng chứng gì.
- Điều chưa ai trả lời.
Mục thứ ba của các nhóm cộng lại chính là khoảng trống nghiên cứu của bạn.
Bước 4: viết từng nhóm thành một mục
Mỗi mục nên có cấu trúc: nêu vấn đề của nhóm này, trình bày các kết quả và đặt chúng cạnh nhau, giải thích sự khác biệt nếu có, và chốt lại điều còn thiếu.
Bước 5: viết phần kết chương
Tổng hợp các khoảng trống thành một hoặc hai câu, rồi nối thẳng sang câu hỏi nghiên cứu của bạn. Người đọc phải thấy câu hỏi của bạn là hệ quả tự nhiên của những gì vừa đọc.
Sáu lỗi thường gặp
- Trích dẫn tài liệu chỉ đọc phần tóm tắt.
- Bỏ qua các công trình có kết quả trái với giả thuyết của mình. Đây là lỗi nghiêm trọng về phương pháp.
- Tổng quan quá cũ, thiếu công trình ba tới năm năm gần nhất.
- Nhắc lại nguyên văn nhiều đoạn của tác giả khác dù có ghi nguồn — vẫn là vấn đề về cách viết.
- Kết chương không chốt lại khoảng trống.
- Viết một lần rồi để yên tới lúc bảo vệ, không cập nhật tài liệu mới.
Khi nào viết và khi nào sửa
Viết bản đầu ngay trong năm đầu, khi việc đọc còn tươi. Nhưng phải quay lại sửa ít nhất hai lần: một lần sau khi có kết quả sơ bộ, và một lần trước khi bảo vệ để bổ sung công trình mới xuất hiện trong thời gian bạn làm nghiên cứu.
Hội đồng thường hỏi ngay về những công trình mới trong ngành mà tổng quan chưa nhắc tới — đó là câu hỏi dễ đoán và dễ chuẩn bị.
Mẹo kiểm nhanh
Chép riêng câu đầu của mọi đoạn trong chương ra một tệp. Đọc danh sách đó — nó phải là một lập luận mạch lạc dẫn tới khoảng trống. Nếu nó đọc như một danh sách tên tác giả, chương của bạn vẫn đang là bản liệt kê.
Lưu ý: chính sách của từng nhà xuất bản, từng cơ sở dữ liệu và từng cơ sở đào tạo khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu quy định hiện hành và hỏi thư viện hoặc bộ phận có thẩm quyền khi cần.
