Các loại nguồn và đặc điểm
Cơ sở dữ liệu trích dẫn đa ngành
Bao phủ nhiều lĩnh vực, có dữ liệu trích dẫn nên tra ngược và tra xuôi được. Điểm mạnh: chất lượng siêu dữ liệu tốt, lọc được nhiều chiều. Điểm yếu: bao phủ chọn lọc — nhiều tạp chí không nằm trong đó, đặc biệt tạp chí không phải tiếng Anh.
Công cụ tìm học thuật mở
Bao phủ rất rộng, gồm cả luận văn, báo cáo, bản thảo. Điểm mạnh: tìm thấy nhiều thứ mà cơ sở dữ liệu chọn lọc bỏ sót, và thường có đường dẫn tới bản đọc được. Điểm yếu: siêu dữ liệu không đồng đều, khó lọc chính xác, và có cả nguồn không qua bình duyệt lẫn nội dung chất lượng thấp.
Dùng nó để phát hiện, nhưng không dùng một mình cho tìm kiếm có hệ thống.
Cơ sở dữ liệu chuyên ngành
Bao phủ sâu một lĩnh vực, thường có từ vựng có kiểm soát. Nếu ngành bạn có một cơ sở như vậy, đây là nguồn chính.
Kho bản thảo
Bài chưa qua bình duyệt, đăng sớm. Hữu ích để nắm hướng đi mới nhất, nhưng phải đọc với ý thức rằng chúng chưa được thẩm định.
Nguồn trong nước
Tạp chí Việt Nam, kho luận án của các trường, báo cáo đề tài. Đây là nơi duy nhất tìm được nhiều nghiên cứu về bối cảnh trong nước, và thường bị bỏ qua vì không nằm trong các cơ sở dữ liệu quốc tế.
Nguồn xám
Báo cáo của cơ quan, tổ chức quốc tế, hiệp hội. Quan trọng với nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu chính sách, nơi phần lớn số liệu thực tế nằm ở đây chứ không ở tạp chí.
Chọn theo mục đích
| Bạn cần | Ưu tiên nguồn |
|---|---|
| Nắm nhanh một hướng mới | Công cụ tìm mở, kho bản thảo |
| Tổng quan hệ thống | Nhiều cơ sở dữ liệu chọn lọc, có ghi lại chuỗi tìm |
| Nghiên cứu về bối cảnh Việt Nam | Nguồn trong nước, kho luận án, nguồn xám |
| Số liệu thống kê | Cơ quan thống kê, báo cáo chính thức |
| Theo dõi ai trích dẫn công trình nào | Cơ sở dữ liệu trích dẫn |
| Tìm bản đọc được toàn văn | Công cụ tìm mở, kho lưu trữ của cơ sở |
Vấn đề bao phủ với nghiên cứu trong nước
Đây là điểm cần nói rõ. Nhiều nghiên cứu về bối cảnh Việt Nam công bố trên tạp chí trong nước, và độ bao phủ của chúng trong các cơ sở dữ liệu quốc tế còn hạn chế. Hệ quả: một tổng quan chỉ tra nguồn quốc tế sẽ kết luận rằng chưa có nghiên cứu nào về vấn đề này ở Việt Nam, trong khi thực tế có.
Với đề tài về bối cảnh trong nước, việc tra nguồn trong nước không phải tuỳ chọn mà là bắt buộc để tổng quan không sai.
Truy cập
- Hỏi thư viện cơ sở dữ liệu nào đã được mua quyền truy cập. Nhiều người không biết mình có quyền dùng những gì.
- Truy cập từ ngoài trường thường qua một cơ chế xác thực — hỏi thư viện cách thiết lập.
- Với bài không truy cập được, viết thư cho tác giả liên hệ. Nhiều người sẵn sàng gửi bản của họ khi được hỏi lịch sự.
- Dịch vụ mượn liên thư viện có ở nhiều cơ sở.
Một thói quen nên có
Với mỗi đề tài mới, dành một buổi hỏi thủ thư chuyên ngành: nguồn nào phù hợp, cơ sở có quyền truy cập gì, và có từ vựng có kiểm soát nào nên dùng. Buổi này thường tiết kiệm nhiều tuần mò mẫm.
Lưu ý: chính sách của từng nhà xuất bản, từng cơ sở dữ liệu và từng cơ sở đào tạo khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu quy định hiện hành và hỏi thư viện hoặc bộ phận có thẩm quyền khi cần.
